MEMORIAS DUN NENO LABREGO

Hai unha chea de anos a nosa profesora de Lingua mandounos ler Memorias dun neno labrego. Eu son desa xeración que se iniciou na lectura en galego con esta obra. Para min ten por tanto un valor afectivo que hai que engadir ao do propio texto.

Anos despois vinme eu mesma na tarefa de ter que escoller unha lectura para os meus alumnos. Nunca me decidín pola historia de Balbino. Sempre lle tiven medo. Se eu, que me criara no perímetro rural da cidade de Ourense, xa non partillaba máis ca algunhas vivencias do neno, como veriades vós ese mundo. Quizais non desexaba averigualo.
Este ano alguén máis valente ca min propuxo o libro. Sígolle tendo medo, pero agora xa coa esperanza de que ao ler vexades que o neno foi máis alá do seu tempo e do seu contexto. Que as memorias son unha homenaxe ao noso país, a un xeito de vida e á nosa dignidade como galegos. A dedicatoria do autor di: A todos os nenos que falan galego. Gustaría de que vós vos sentísedes incluídos.
Información sobre a obra aquí

O CORAZÓN DE XÚPITER

Novo libro para 3º de ESO, esta vez de Ledicia Costas, e novos temas que se resumen en definitiva nun: adolescencia; pero adolescencia vista dende todas ou case todas as súas caras. Poucas cousas quedan fóra: as difíciles relacións cos adultos e tamén entre vós mesmos, ás veces; a dor, a homosexualidade, as afeccións, as noites de festa, as novas formas de relación a través da rede...

Confío en que será algo máis que o libro de lectura obrigatoria da 3ª avaliación. Xa me iredes 
contando.

O CENTRO DO LABIRINTO

Nesta avaliación este é o libro que teredes que ler en 3º. Tamén traballarán con Agustín Fdez Paz, o seu autor, en 1º de BACH. Esta é entrada que a propósito disto fixo Marina.

É moito o que poderedes atopar na rede sobre este autor e sobre a obra que del teredes que ler, dado que non é unha obra recente (1997); penso que pode resultarvos máis interesante unha entrevista que lle fixo o xornalista Pemón Bouzas para o programa Eirado, nela fala da súa obra O rastro que deixamos, obra publicada hai un par de meses e que é clave para coñecer os seus inicios como narrador, as súas influencias literarias, pero tamén o neno e o mozo amante das historias que se contaban nas Fontiñas, o barrio de Vilalba onde naceu. Todo isto cóntanolo na entrevista, perfecta para que lle poñades rostro e voz ao autor d' O centro do labirinto.

"A TRISTEZA NON REMATARÁ XAMAIS". Aproximación á figura de van Gogh

Este curso en 3º de ESO temos como lectura da 1ª avaliación O pintor do sombreiro de malvas de Marcos Calveiro, novela histórica que xira en torno á figura de Vincent van Gogh. Hai  sobre esta  obra traballos moi interesantes na rede. Vede por exemplo o de  Revolta da freixa ou o de Montse Pena.

Nós só imos deixar unha pequena anotación biográfica achegándovos a figura deste afamado pintor, unha personalide sensíbel e apaixonada ata os extremos, que proxectaba esta paixón sobre  calquera empresa que emprendía xa fose amorosa, artística ou solidaria: "Para el só había dúas cousas que pagaran a pena nesta vida miserenta: a humanidade e a arte.. A arte era o que el amaba por enriba de todo.. e o que o fará vivir de novo e ficar connosco para sempre" (p. 172). A súa vida foi unha acumulación de fracasos no persoal e no profesional, só a historia lle restituíu o lugar que lle correspondía como representante do impresionismo e como precursor de tendencias  de inicios do século XX como o fauvismo ou o expresionismo. "Eu vira pintores en París... que eran todo calma e cerimonia cando pintaban. Este non cumpría con tales procederes; semellaba que mantivese unha loita desesperada co lenzo" (p. 20)

Autorretrato con sombreiro de feltro, 1887

VINCENT VAN GOGH

(Países Baixos, 1853 – Auvers-sur-Oise, 1890)

Era o máis vello dos seis fillos dun pastor protestante. A pesar de que só se dedicou á pintura nos últimos dez anos da súa vida, é un dos pintores máis famosos de todos os tempos. Nesa década pintou máis de 800 cadros e máis de 1000 debuxos, acuarelas e litografías. É un dos máximos representantes do postimpresionismo. Curioso é tamén que en vida só vendeu un cadro.

Dende moi novo desenvolve unha relación especial co seu irmán Theo que será o seu  apoio emocional e económico sempre.

Antes de entregarse totalmente á pintura traballou na Haia nunha empresa adicada ao negocio das obras de arte e que fora fundada por un tío seu.

O seu carácter difícil explica os sucesivos traslados no negocio: Bruxelas, Londres e París. En Londres produciuse a súa primeira crise psíquica motivada polo rexeitamento da filla da patroa da casa na que vivía, Úrsula Layer, de quen se namorara perdidamente. Este será o primeiro de varios fracasos amorosos. En Londres tamén se sitúa o inicio da súa etapa como creador. A deterioración física e psíquica foi tal que foi trasladado á oficina de París por un período de tres meses.

En 1879 sentiu repentinamente a vocación relixiosa e converteuse en misioneiro evanxelista na comarca mineira de Borinage, en Bélxica. A vida de miseria e a falta de sono por pasar as noites coidando os enfermos fixeron que enfermase. Seu pai levouno para a casa e a partir deste momento a pintura será a súa verdadeira paixón. "- Un devanceiro meu chegou a bispo e houbo un tempo en que  eu mesmo prediquei a palabra de Deus entre uns coitados mineiros."  (p.62)
 
É un pintor autodidacta, poucas leccións de pintura recibiu, aprendeu visitando museos, escoitando consellos de amigos artistas e sobre todo adicándose por enteiro á pintura.

Despois dun breve paso por Bruxelas, en 1881 Vincent regresa á casa paterna, alí sofre outro desengano amoroso ao ser rexeitado pola súa curmá Kee Vos, o que o leva a queimar incluso unha man.
En 1885 morre seu pai dun infarto, neste momento pintou a que é considerada a súa primeira obra, Os comedores de patacas.

  

Posteriormente trasladarase a París onde coñecerá a Toulouse-Lautrec, Pissarro e Gaugin, a quen admirará profundamente; nesta etapa a súa pintura adquirá os rasgos definitorios.

En 1888 instálase no sur de Francia, en Arles, alí alugará a famosa "casa amarela", á que invitou a artistas admirados por el e onde Gaugin pasaría dous meses. Mentres preparaba a chegaba do seu amigo decorou toda a casa con xirasoles.

 A casa amarela, 1888

Pero a convivencia entre ambos os pintores tórnase imposíbel, Vincent bebe demasiado e as crises sucédense. O 23 de decembro dese ano discuten e Van Gogh ameaza a Gaugin cunha navalla de afeitar. Este, asustado, marcha a un hotel e Vincent, arrepentido, decide cortar o lóbulo da orella dereita e faillo chegar a Gaugin en sinal de arrepentimento.

Autorretrato con orella cortada, 1888

No 1890 volve ser internado. Hai varias teorías sobre cal sería a súa doenza pero crese que o máis probábel é que fose algo de tipo conxénito (varios dos irmáns de Vincent tiveron tamén problemas mentais), agravado polo seu problema de alcolismo.
No hospital recibe a noticia de que seu irmán vai ser pai e que el será o padriño da criatura, algo que o enche de emoción, pero algo así non consegue tiralo do seu estado de depresión e melancolía. En maio traládase a París para visitar a seu irmán e por consello deste viaxa tres días despois a Auvers-sur-Oise, onde foi sometido a un tratamento polo doutor e pintor afeccionado, Paul Gachet. Nesta aldea pintou máis de 800 cadros e o seu estilo evoluíu cara unha pintura  máis expresiva de formas imprecisas e cores brillantes.

Dous meses máis tarde, e aínda que o doutor pensa que está curado, o seu ánimo non mellora, agóbiase polo seu fracaso persoal e por ser unha carga para seu irmán. Nesta situación de angustia o 27 de xullo de 1890 dispárase un revólver e aínda que non morre inmediatamente,  acaba falecendo. Curiosamente Theo morre seis meses despois e os restos de ambos os irmáns repousan no cemiterio de Auvers-sur- Oise.
" -É inútil Theo, a tristeza non rematará xamais...
Falaron  en holandés e eu imaxinei que lembraban a infancia na parroquia do pai: as carreiras polo camposanto, a asistencia aos oficios, ir levantar patacas cos labregos, a  macabra descuberta daquela tumba co nome de Vincent gravado na pedra"  (p. 167)

Quizais o colofón máis axeitado para estas pequenas notas biográficas sexa un cadro; este é sen dúbida un dos máis coñecidos, A igrexa de Nosa Señora, ademais temos a inmensa sorte de que na novela, autor do lenzo e narrador conversan sobre el. Non haberá seguro mellor nin máis fermosa explicación.
  

"Vincent pasou o día perante a igrexa da Nosa Señora. Nada máis chegar deu varias voltas ao seu redor antes de deterse a contemplala, estudando devagar o campanario, a fachada, as cristaleiras e os rexos muros de pedra...
- ... azul profundo, cobalto puro, ultramar, violeta, laranxa...
- O que non entendo é por que pinta a igrexa pola traseira...
- Porque ás veces na traseira das cousas, como no interior das persoas, atópase o máis fermosos delas. Tendemos a quedarnos co aparente, co primeiro ollar, sen afondar, sen ir máis alá dos prexuízos do noso propio ollar...
Vincent pintaba agora perante a igrexa unha figura dunha paisana cunha estraña vestimenta...
- E iso?
...
- É unha pequena homenaxe.
- A quen?
- Á miña benquerida nai, Anna. Por iso leva touca, coma as labregas holandesas da miña mocidade, como se entrase agora na igrexa onde celebraba o finado do meu pai en Nuenen" (pp. 59, 60,61)

CONTOS DO MUSEO

 

Cada dous anos en 2º ESO lemos Contos do museo, catro interesantes relatos que pretender fundir a realidade do museo, do seu edificio ou dalgunhas obras expostas coa ficción dos relatos. Os títulos son "Visita nocturna" de Xabier P. Docampo, "A serpe de pedra" de Agustín Fdez Paz, "Un paxaro posible " de Paco Martín e "Un trasno do museo no Tour de Francia" de Xosé Miranda. O libro vai acompañado de fermosas ilustracións de Xoán M. Balboa, Alejandro Carro, Macía e Paco Pestana.

É unha maneira diferente de visitar un museo que esperamos sexa do agrado de todos. Xa contaredes as vosas experiencias.

De lugo-virtual.com

O museo é, en parte, un antigo convento franciscano que foi rehabilitado e un  edificio anexo de nova construción.

Ten un refectorio e, se non nos engana Inés, a protagonista do primeiro relato, alí poderemos admirar a bóveda, o ledoiro, a piedade, etc. Visitaremos logo a cociña con esa cheminea onde, sempre segundo Inés, pode agocharse unha persoa. Dende o telladiño desta cociña mexáballes o trasno de "Un trasno do museo ..." ás parellas. Outra teima que tiña o tal Berbenbexo era mexarlles desde un telladiño que hai traseiro no museo (é o telladiño da cociña e a cheminé) ás parellas que ían facer alí as súas cousas.(P. 114)

xn--espaaescultura-tnb.es

Nesa cociña tamén debe haber un escano (banco con mesa incorporada ás veces)

Este convento ten un claustro, chamado de San Francisco e no medio debería ter un pozo. Sóavos isto de algo? Efectivamente, a ese claustro e a ese pozo faise referencia en "Visita nocturna" e en "Un paxaro posible". Aí veremos os reloxos de sol. A protagonista do primeiro relato menciónaos, especialmente o da muller. Escudos, estelas funerarias, sartegos descansan tamén aí.Vou fóra... O claustro... Reloxos de sol... Hainos ben bonitos... Este da muller é o que máis me gusta... Escudos... dos das casas...Como se chamaban esas pedras? Estelas funerarias. (Pp 28-29)

De vigoenfotos.com

E no vestíbulo eses mobles con tantos caixonciños que chaman bargueños.

Xa no interior deberemos prestar atención aos mosaicos, sobre todo o de Parsífae,nai do Minotauro. Vou para dentro....... Máis santos... E cousas relixiosas... Sigo....... Os mosaicos... Isto si que me gusta a min... Este, este... Parsífae, que era irmá de Circe, foi a nai do Minotauro. (P.29)

 Na escaleira estará a imaxe de San Francisco de Asorey. Ante ela rezaba o pobre frade "tatuado".

Arriba prehistoria, estará "A serpe de pedra"?. E os torques (doazón de D. Álvaro Gil) Un ano Álvaro Gil doou os seus torques ao museo de Lugo, e alí os puxeron nunha sala especial (P.113); as arracadas (especie de colgantes), moedas, etc.






 
 Apartado especial merecen os cadros: Castelao, Laxeiro, Xulia Minguillón coa "Escola de Doloriñas"

De vaqueiro.galiciae.com

Entre os cadros atoparemos o da muller maior co paxaro que impresionou os rapaces de "Un paxaro posíbel"? O paxaro estaba na pintura e acababas fixándote nel porque era o único que alí podía significar unha miguiña de liberdade. (P.97)E tamén o cadro da muller núa de Antonio Fernández e o retrato do autor que observaba o trasno facer das súas no último relato. Un dos trasnos, ao que chamaban Berbenbexo, adoitaba ir tocar as tetas dunha muller núa que hai pintada nun cadro do pintor Antonio Fernáncez, que amosa redondas e apetitosas. (P. 113)

Esperemos que isto axude na vosa visita ao museo. Boa viaxe!